Waarom de oogstdatum meer zegt dan de houdbaarheidsdatum

Olijfolie is het frist in het eerste jaar na de oogst. De houdbaarheidsdatum zegt daar weinig over, want die telt vaak vanaf het moment van bottelen, niet vanaf de oogst. Een fles met een datum ver in de toekomst kan dus olie bevatten van olijven die al lang geleden geplukt zijn. De oogstdatum vertelt je hoe oud de olie echt is.

Olijfolie is vers sap

Olijfolie is geen wijn. Hij wordt niet beter met de jaren. Vanaf het moment dat de olie uit de olijf komt, verandert hij langzaam. De frisse, groene geur wordt zachter, het bittere en pittige neemt af en na lange tijd kan de olie ranzig gaan ruiken, naar oude nootjes of stopverf.

Hoe snel dat gaat, hangt af van de olie en van hoe hij bewaard wordt. Een olie met veel bitter en pit bevat meer polyfenolen, en blijft daardoor vaak langer goed dan een zachte olie. Koel en donker bewaren helpt veel. Maar de klok loopt altijd.

Wat de houdbaarheidsdatum wel en niet zegt

Op elke fles staat een datum: ten minste houdbaar tot. Die datum kiest de producent of de botteleraar zelf. Vaak is dat ongeveer anderhalf tot twee jaar na het bottelen.

Daar zitten twee problemen in. Ten eerste: olie wordt niet altijd direct na de oogst gebotteld. Olie kan maanden in een tank liggen voor hij in de fles gaat. Een fles die vandaag gebotteld is, kan olie bevatten van de oogst van vorig jaar of nog eerder. De houdbaarheidsdatum zegt daar niets over.

Ten tweede: ten minste houdbaar is een kwaliteitsdatum. Volgens de Europese regels is het de datum tot wanneer een product zijn eigenschappen behoudt, als je het goed bewaart. Het betekent niet dat de olie tot de laatste dag even fris en lekker is.

Wat de oogstdatum vertelt

Olijven op het noordelijk halfrond worden geoogst van ongeveer oktober tot januari. Groene, vroeg geplukte olijven geven minder olie, maar wel een frissere, bittere en pittigere olie. Later geplukte, rijpere olijven geven een zachtere olie.

Staat er een oogstjaar of oogstmaand op de fles, dan weet je meteen hoe oud de olie is. Een olie van de oogst van november is in het voorjaar daarna jong en fris. Twee jaar later is het dezelfde olie niet meer.

Volgens de Europese regels mag een oogstjaar alleen op het etiket als alle olie in de fles van die ene oogst komt. Een fles met een oogstjaar is dus geen mengsel van oude en nieuwe olie.

Waarom niet iedereen een oogstdatum noemt

Een oogstdatum is niet verplicht. Sommige merken mengen olie van verschillende oogsten en landen, zodat de smaak elk jaar ongeveer hetzelfde is. Dan valt er geen oogstjaar te noemen.

Dat is niet per se slecht, maar je weet dan niet hoe oud de olie is. Bij een olie van één oogst kan dat wel.

Zo lees je een etiket

• Oogstjaar of oogstmaand: het meest nuttige getal. Hoe recenter, hoe beter. Bij een olie van het noordelijk halfrond is de oogst van het afgelopen najaar en de winter de nieuwste.
• Ten minste houdbaar tot: een bovengrens voor de kwaliteit, geen belofte van frisheid. Vergelijk hem met de oogstdatum als die er ook op staat.
• Partijnummer: hiermee kan een producent terugvinden uit welke partij de olie kwam. Handig als je vragen hebt.
• Herkomst: op extra vierge olie moet staan waar hij vandaan komt. Dat is een land, of bijvoorbeeld een mengsel van olie uit de Europese Unie. Hoe preciezer, hoe meer je weet.

Hoe lang is olie dan goed?

Een vuistregel: gebruik olijfolie het liefst binnen twaalf tot achttien maanden na de oogst. Een open fles gebruik je het liefst binnen een paar weken, en zeker binnen twee maanden.

Ruik bij twijfel aan de olie. Ruikt hij nog fris, naar gras, blad of fruit, dan is hij goed. Ruikt hij vlak, dan is hij over zijn beste tijd heen. Gebruik hem dan op om in te bakken, waar je de smaak minder proeft. Ruikt hij naar oude nootjes, crayons of stopverf, dan is hij ranzig. Die olie gebruik je beter niet meer.

Kort samengevat

De houdbaarheidsdatum zegt tot wanneer de producent instaat voor de kwaliteit. De oogstdatum zegt hoe vers de olie is. Wie olijfolie om de smaak koopt, kijkt dus eerst naar de oogst.